ตำนานโปงลาง

ถ้ากล่าวถึงโปงลาง ก้อต้องนึกถึง ครูเปลื้อง เป็นตำนานของโปงลางเมืองน้ำดำอันลือลั่นคนนี้ นาย เปลื้อง ฉายรัศมี เป็น นักดนตรีพื้นบ้านอีสานที่มีความสามารถพิเศษ สามารถเล่นและถ่ายทอดการเล่น ดนตรีพื้นบ้านอีสานได้เกือบทุกชนิด ทั้ง พิณ แคน ซอ โปงลางและอื่นๆ โดยเฉพาะ โปงลาง นั้น สามารถเล่นและถ่ายทอดการเล่นได้เป็นพิเศษ และที่สำคัญที่สุดคือ เป็นผู้ศึกษา ค้นคว้า ปรับปรุงและพัฒนาโปงลางมาตลอดระยะเวลา 40 ปี ครูเปลื้องเล่าถึงดนตรีชิ้นแรก คือ เกราะลอ พลิกตำนานความเป็นมาของเกราะลอว่า เกราะลอ หรือ ขอลอ เป็นเครื่องมือที่ผู้ใหญ่บ้านแขวนไว้เพื่อใช้ตีสื่อสารกับลูกบ้าน ในกรณีที่มีเหตุร้ายหรือต้องการเรียกประชุม เพื่อแจ้งเหตุการณ์แก่ลูกบ้านตน เกราะลอ หรือขอลอนี้ทำมาจากไม้หมากเลื่อม เมื่อเคาะหรือตี เสียงจะดังกังวานทำให้ได้ยินทั้งหมู่บ้าน

 

 

 

ครูเปลื้อง ได้เล่าเรื่องตั้งแต่เยาว์วัยเสียงเกราะลอเป็นมนต์คลใจให้ ครูเปลื้อง หลงใหลในเสียงอันไพเราะนั้นทำให้ ครูเปลื้อง ต้องเดินลัดทุ่งตามเสียงเกราะลอนั้นไป จนถึงต้นเสียงนั้นได้เห็นผุ้คนมากมายผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนมาฟังและหัดตีเกราะลอ ส่วน ครูเปลื้อง ขณะนั้นอายุเพียง 11 ปี ได้มานั่งฟังอยู่ทุกวันก็จดจำท่วงทำนองของลายเสียงต่างๆ ได้อย่างแม่นยำหัวใจเริ่มคึกคักอยากลองตีเกราะลอดูบ้าง

ครูเปลื้อง ได้รับความเมตตาจาจากนายปานถ่ายถอดความรู้และคอยบอกถูกผิดไพเราะไม่ไพเราะให้อย่างใกล้ชิด  หลังจากตีเกราะลอจนคล่องแล้ว นายปานบอกว่าเมื่อตีเกราะลอเป็นก็ต้องทำให้เป็นด้วย หลังจากนั้นครูเปลื้องก็หัดทำ ไม่นานนักเกราะลอคุณภาพจากฝีมือครูเปลื้องก็สำเร็จลง

พลังสร้างสรรค์ที่มีอยู่มากมายทำให้ครูเปลื้องเห็นว่าเกราะลอนี้น่าจะพัฒนาให้มีความไพเราะได้มากยิ่งขึ้นกว่าที่เป็นอยู่ หากแต่ลงมือตามที่วาดฝันเอาไว้ นั่นคือ ทดลองเพิ่ม จากเดิม 6 ลุก เป็น 9 ลูก จากนั้นเริ่มตีเกราะลอที่เพิ่มเติมขึ้นใหม่ และสามารถตีได้เสียงที่ไพเราะมากขึ้น จากนั้นได้เพิ่มเกราะลอลูกเล็กเข้าไปอีก 3 ลูก ทำให้เกราะลอของ ครูเปลื้อง กลายเป็นเกราะลอ 12 ลูก แต่ยังมีบันไดเสียง 5 เสียงเหมือนเดิม

พ.ศ.2516 เพื่อให้โปงลางมีความไพเราะเป็นเครื่องดนตรีอีกชนิดหนึ่งที่อยู่ในใจของคนอีสานเหมือนพิณ แคน ครูเปลื้อง จึงได้พัฒนาโปงลางจาก 12 ลูก เป็น 13 ลูก โดยเพิ่มเสียงเข้าไปอีก 1 เสียง ได้แก่เสียงฟา ทำให้โปงลางมี 13 ลูก 6 เสียง แต่ก็ไม่สามารถนำมาตีในหมู่บ้านได้ เพราะชื่อของเกราะลอไปตรงกับเกราะลอที่ผู้ใหญ่บ้านตีเพื่อบอกเหตุ ครูเปลื้องจึงใช้ชื่ออื่นเพื่อต้องนำเข้ามาตีในหมู่บ้าน จากนั้นจึงน่าจะใช้คำว่า โปง ตามชื่อโปงที่อยู่ที่วัดเป็นสิ่งที่ชาวบ้านยอมรับว่าเป็นสิ่งที่ดี สาเหตุที่นำคำว่าลางมาต่อท้ายคำว่า โปง เนื่องจากโปงเป็นเครื่องให้สัญญาณเพื่อบอกเหตุว่าเป็นลาง ครูเปลื้องเห็นว่าเครื่องเล่นชนิดนี้มีความสนุกสนานรื่นเริง  จึงนำคำว่าลาง ซึ่งหมายถึงลางดี มาต่อท้ายคำว่า โปง  โปงลางจึงหมายถึง เครื่องให้สัญญาณที่เป็นลางแห่งความรื่นเริง

ต่อมาครูเปลื้องจึงได้พัฒนาโปงลางจาก 13 ลูกถึง 18 ลูกเพื่อสามารถเล่นเข้ากับเครื่องดนตรีสากลได้โปงลาง เป็นเครื่องดนตรีที่มีเสียงไพเราะ กังวาน และ ให้ความรู้สึกของความเป็นพื้นบ้านอีสานอย่างแท้จริงเป็นที่นิยมกันแพร่หลายและยอมรับกันว่า โปงลาง เป็น เครื่องดนตรีเอกลักษณ์ของภาคอีสานเคียงคู่กับ แคนซึ่งมีอยู่ก่อนแล้ว จึงสมควรยกย่องและเชิดชู นายเปลื้อง ฉายรัศมี ไว้ในฐานะเป็นศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีพื้นบ้าน) อย่างแท้จริง

 ประวัติย่อ ครูเปลื้อง  ฉายรัศมี

นายเปลื้อง เป็นบุตรของ นายคง นางนาง ฉายรัศมี เกิดเมื่อวันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2475 ที่บ้านเลขที่ 7 บ้านนา ตำบลม่วงนา อำเภอเมืองกาฬสินธุ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ การศึกษา จบชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 จากโรงเรียนบ้านนา ถิ่นกำเนิด

แต่งงาน พ.ศ2519 กับ นางยุพิน ฉายรัศมี ซึ่งมีอาชีพทำนา มีบุตรชาย 2 คน และหญิง 1 คน

เมื่ออายุ 27 ปี ได้เข้าทำงานเป็นลูกจ้างชั่วคราว อยู่ที่โครงการเขื่อนลำปาว (พ.ศ. 2502 – 2510)

พ.ศ. 2516 ได้สอบบรรจุเป็นลูกจ้างประจำ อยู่ในสำนักงานป่าไม้จังหวัดกาฬสินธุ์ จนถึง พ.ศ. 2519 จึงได้ลาออก

พ.ศ. 2520 ได้เข้าทำงานที่ชลประทานจังหวัดอุบลราชธานี

พ.ศ. 2521 ได้ย้ายไปอยู่ที่จังหวัดนครพนม ถึงปี พ.ศ. 2524 ได้ย้ายมาทำงานที่อ่างเก็บน้ำห้วยมโน บ้านนาคู อำเภอเขาวง จังหวัดกาฬสินธุ์ นาย เปลื้อง ฉายรัศมี เป็นผู้ที่มีความสามารถพิเศษทางด้านดนตรีพื้นบ้านอีสาน สามารถเล่นและสอนถ่ายทอดได้ทั้ง พิณ แคน ซอ โปงลาง และเครื่องดนตรีอื่นแทบทุกชนิดในภาคอีสาน โดยเฉพาะโปงลางนั้น มีความสามารถเล่นได้ดีเป็นพิเศษ ทั้งนี้เพราะเป็นผู้ที่วิวัฒนาการดนตรีชนิดนี้ขึ้นมา ผลงานและคุณความดีที่อุทิศตนในการสืบทอดศิลปะดนตรีพื้นบ้านภาคอีสานมานานกว่า 40 ปี ทำให้ ครูเปลื้อง ได้รับการคัดเลือกจากสำนักงานวัฒนธรรมแห่งชาติให้เป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีพื้นบ้าน) ประจำปี 2529

10 ส.ค. 2549 ได้มีพิธีเปิด บ้านศิลปินแห่งชาติ ครูเปลื้อง ฉายรัศมี หรือ บ้านโปงลาง ณ บ้านเลขที่ 229/4 ถนนเกษตรสมบูรณ์ อ.เมือง จ.กาฬสินธุ์(ปัจจุบันได้ย้ายมาอยู่ที่ 238 หมู่7 ต.โพนทอง อ.เมือง จ.กาฬสินธุ์) เจ้าของบ้านคือ นายสุชาติ  แก้วจีน ซึ่งอยู่กับ ครูเปลื้อง มานานตั้งแต่ พ.ศ.2530 จึงได้สืบทอด การทำโปงลาง และ เครื่องดนตรีพิ้นบ้านอีสาน จาก ครูเปลื้อง เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้และถ่ายทอดดนตรีพื้นบ้านอีสานให้แพร่หลายและยั่งยืนสืบต่อไป

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s